Wilhelmina-plantsoen👍🕰

Wilhelminaplein
Ieder heel uur toelichting
11.00-17.00u

Wilhelminaplantsoen, het hart van Park de Kieviet

Centraal in villawijk De Kieviet ligt het Wilhelminaplein met het plantsoen. Het is een gezichtsbepalend element in de wijk. Voor het toenemend aantal passanten vanaf de Groot Haesebroekseweg naar Meijendel is het parkje de eerste kennismaking met De Kieviet.

De hoofdopzet van het plantsoen

Het druppelvormige plantsoen heeft een symmetrische opbouw, gespiegeld om de middenas die van zuidoost naar noordwest loopt. Het parkje is opgebouwd uit drie delen. Aan de zijde van de Groot Haesebroekseweg ligt de bescheiden punt van het park, met tussen lage heesterborders centraal een pad naar het verhoogde middendeel. Het middendeel heeft een ommuurd pleintje, dat van drie zijden toegankelijk is. Het derde, breed uitlopende deel vormt een eigen geheel en beslaat twee derde van het park. Dit deel bestaat uit een centraal gazon in de middenas, met aan weerszijden een graspad naar de park rand. Langs gazon en graspaden liggen vier grote groepen met veelal oude bomen en heesters.

Het ontstaan van het plantsoen

Het Wilhelminaplein behoort tot de tweede aanlegfase van De Kieviet. Het plein komt nog niet voor op het eerste wegenplan voor de wijk, dat rond 1910 is opgesteld door J. Mutters jr (1858-1930). Hij was ontwikkelaar-architect en mededirecteur van de N.V. Exploitatiemaatschappij.
Eind 1914 ging de gemeente Wassenaar akkoord met de aangelegde lanen en een gewijzigd bouwplan voor het aan te leggen zuidelijk deel. Op deze wijzigingskaart uit vermoedelijk 1914 is in het aangepaste zuidelijke wegenpatroon het Wilhelminaplein met een parkaanleg opgenomen. Op dit Bouwplan De Kieviet is het plein geheel ingevuld met een park. De omringende wijk is in dit plan ruimer van opzet dan in de eerste versie en meer geïnspireerd op de tuinstadgedachte.

De eerste, eenvoudige inrichting

Mogelijk is de uitvoering van het zuidelijke wijkdeel vertraagd door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Een luchtfoto uit 1923 en de topografische kaart van 1924 tonen voor het eerst de aanleg van het plein en de omliggende lanen. Rond het plein staan dan nog geen villa’s. Bij de aanleg van het parkje lijkt de lange punt van het plantsoen richting de Groot Haesebroekseweg iets korter uitgevoerd dan de kaart van 1914 weergeeft. (kaft) Het plantsoen werd, zoals blijkt op een luchtfoto uit 1923, in eerste instantie eenvoudig ingericht als twee afzonderlijke delen, zonder de nu kenmerkende middenas: een door beplanting omzoomde gazonpunt, een middenpad met vier banken en het noordelijke brede parkdeel.

Tweede aanlegfase

Na de bouw van de omringende villa’s in de tweede helft van de jaren twintig, is de inrichting aangepast naar een met elkaar verbonden plantsoeninrichting. Mogelijk gebeurde dit pas nadat in 1931 de gemeente Wassenaar eigenaar van de openbare ruimte was geworden. De belangrijkste toevoeging was het verhoogde, ommuurde pleintje met brede toegangen aan weerszijden als dwars-as en het middenpad vanaf de parkpunt. Hierdoor ontstond de middenas.In de architectuur werd aangesloten bij de toen gangbare Architectonische of Decoratieve tuinstijl; een weelderige beplanting binnen een symmetrische strakke vormgeving, vaak afgebakend door gemetselde keermuren en voorzien van gemetselde trappen, zitbanken en pergola’s. De toepassing van bouwkundige elementen gebeurde op terughoudende manier, vergeleken met bijvoorbeeld het Burchtplein van architect C. Brandes en Wassenaarse villatuinen ontworpen door de toen populaire tuinarchitect D.F. Tersteeg. Bij het Wilhelminaplantsoen concentreert zich dit rond het centrale pleintje: aan drie zijden voert een trap van drie treden naar boven. Het plein is omzoomd door een keermuur. Hierin zijn bij de zuidelijke en noordelijke entree zitbanken en bloembakken verwerkt. Rondom is op de muur een stalen pergola aangebracht. Het pleintje kreeg een groot, rond midden perk met centraal een hoge, gemetselde pilaar en daarop een bloembak. In ieder geval vanaf de jaren dertig stond het plantsoen bekend als het rosarium, zoals diverse ansichtkaarten uit de jaren dertig laten zien. De beplanting van het eerste en het middendeel bestond voornamelijk uit vakken met struik- en klimrozen. De grote beplantingsgroepen van het derde deel hadden een strakke vormgeving, met haakse hoeken bij de graspaden. Zij werden ingevuld met heesters, coniferen en enkele bomen. Aan de buitenranden werden langs de weg boomrijen geplant.

De verdere ontwikkeling van het Wilhelminaplantsoen

Het Wilhelminaplantsoen heeft na de tweede inrichtingsfase geen grote veranderingen meer ondergaan. De enige bewuste aanpassing aan de inrichting was in 1937. Toen is de gemetselde pilaar op het pleintje vervangen door het kalkstenen monument ter nagedachtenis aan koningin-regentes Emma, naar ontwerp van O.L. Wenckebach. Naoorlogse foto’s tonen dat de beplantingsinvulling wel werd aangepast. Zo werden de rozenperken op het pleintje vervangen door een-jarigen. Een ansicht uit circa 1965 van het derde park deel toont fraaie, brede vaste-plantenborders langs het gazon. Vermoedelijk horen deze borders bij de tweede inrichtingsfase. In het laatste kwart van de twintigste eeuw raakten de bouwkundige elementen en de beplanting in verval. De beplanting in de punt werd vervangen door extensief te onderhouden heestervlakken en langs het middenpad werden bol-boompjes geplant. Door deze boompjes is de grote zichtas vernauwd en met de vereenvoudigde beplanting verloor het Wilhelminaplantsoen haar fraai vormgegeven uitstraling als gezicht van De Kieviet. In het grote park deel vervaagde de scherpe lijnvoering van de beplantingsgroepen tot afgeronde vormen. Het groene hart van De Kieviet is daarmee langzaam dicht geslibd. In de afgelopen jaren staat de groene uitstraling van Park de Kieviet en daarmee ook het Wilhelminaplantsoen weer sterk in de belangstelling. De bouwkundige elementen worden binnenkort gerestaureerd. Voor de historische groene invulling van het plantsoen wordt in 2016 een revitaliseringsplan opgesteld. Hiermee herkrijgt het Wilhelminaplantsoen de uitstraling die het als hart van De Kievit verdient.

Overgenomen van: Korneel Aschman, in : Park de Kieviet. Groene schatten, Wassenaar 2016